10 jaar G’berg versus Dordt

Afgelopen augustus was het 10 jaar geleden dat ik bij Ben Corino in Studio De Witt zat en de uitdaging aannam om nu eindelijk eens uit te maken welke stad de oudste was: Geertruidenberg of Dordrecht. De Bergse wethouder Bert van den Kieboom en ik zouden in een speciale RTV Dordrecht uitzending vanuit het Biesboschmuseum (later werd nog gesproken over slot Loevestein) ‘de degens kruisen’ om de kwestie voor eens en altijd uit de wereld te helpen. Dat zou eerder al eens zijn gebeurd onder het toeziend oog van Rijdende Rechter Frank Visser, maar toen hadden beide steden zich met smoezen teruggetrokken. Tijdens die radio-uitzending had ik al met de wethouder over het onderwerp gediscussieerd. Oorspronkelijk zou ik dat met de burgemeester doen, maar die ‘kon niet’ en had dus een lid van de partij Lokaal+ afgevaardigd, die als wethouder o.a. kunst en cultuur, recreatie & toerisme en monumentenzorg in zijn portefeuille had.

Ben vroeg ons om in anderhalve minuut uit te leggen waarom onze stad de oudste van Holland was. De wethouder mocht eerst. De man had echter niets te zeggen en verwees naar de stadshistoricus Bas Zijlmans als deskundige, want hij had er zelf geen verstand van. Verder had hij het erover dat de Biesbosch een wereld natuurpark moest worden. Hij had ook geen behoefte om zelf die discussie te gaan voeren, want dat kon hij niet. Dat beloofde dus weinig goeds voor de uiteindelijke confrontatie. Ik draaide daarentegen mijn observaties en conclusies af. Fokko van der Straaten, onze lokale fotograaf en filmer, die toevallig aanwezig was, hoorde in de verantwoording van mijn onderzoek veel interessants waar Ben in zijn beperkte uitzendtijd niet aan toekwam. Hij nodigde me uit om buiten de studio een gefilmd vraaggesprek over de stadsrechtkwestie te houden. Dat deden we en u kunt het op YouTube nog steeds afluisteren en bekijken.

Één van de primeurs die ik in het interview dropte was dat Geertruidenberg inderdaad een ouder stadsrecht moet hebben gehad dan dat van 1213 (dat overigens alleen bekend is van een kopie uit 1276), waaruit blijkt dat het dorpje al kort voor of in 1206 enkele rechten moet hebben gekregen. Dat is nog steeds jaren na het eerste stadsrecht van Dordrecht, dat uit ca 1195 moet dateren, maar toch. Zijlmans heeft ook wel naar een eerder stadsrecht verwezen, maar dan wel gebaseerd op onbetrouwbare bronnen. Er kwam in het geheel geen reactie op de mededeling, ook niet uit Geertruidenberg. Ik heb het hele verhaal destijds uitgewerkt op mijn blog Apud Thuredrech.

Van dat geplande ‘gevecht’ kwam uiteindelijk niks terecht: het is na uitstel op uitstel een stille dood gestorven. Pas toen ik in mijn boek De dageraad van Holland (2018) de zaak kort aankaartte en toen ik in mijn De oudste stad van Holland (2020) alle bewijzen op tafel legde kwam er wat reactie. Zijlmans – inmiddels 85 – deed het af met een vermoeid: “Waar maken ze zich in Dordrecht druk om? Ik lees de stukken wel, maar ik ga niet meer in discussie.“ De krant De Stem citeerde hem: “Volgens Zijlmans zijn hij en ’t Jong maar amateurhistorici en moeten professionals eens een keer goed onderzoeken welke stad nu daadwerkelijk het oudst is. Laat de geleerden zich er een keer over buigen. Met serieus wetenschappelijk onderzoek.“ De Berger mag dan van huis uit werktuigkundige zijn, maar ik ben natuurlijk wel afgestudeerd mediëvist. Daarbij heb ik stadsrechtdeskundige Eef Dijkhof voor het tweede boek ingeschakeld om mijn theorieën te onderbouwen. En dat heeft hij zeer deskundig gedaan.

Bovendien zijn de gegevens waarvan ik gebruik heb gemaakt al anderhalve eeuw bekend, maar hebben mijn collega-historici gewoon verzuimd er de conclusies uit te trekken die ik heb gepubliceerd. En ze hebben die daarom natuurlijk ook niet naar de geïnteresseerde leek gecommuniceerd. Dat moest ik toen dus uiteindelijk doen in de middeleeuwse geschiedenis van Dordrecht. Het boek liep ondanks covid zo goed dat het na zes weken al moest worden herdrukt. Het kreeg alleen maar enthousiaste recensies en reacties. Het was nu wel duidelijk dat Dordrecht de oudste stad was. Maar er kwam geen enkel geluid uit Geertruidenberg.

In de jaren daarna ook niet, tot er in Vervlogen Verleden, een wekelijkse rubriek over “leuke, opmerkelijke of grappige weetjes uit het rijke Brabantse verleden” op de website van Omroep Brabant, in februari 2025 een artikel opdook dat Geertruidenberg toch echt de oudste stad van Holland was. Al lag hij in Brabant. De auteur was Henk van Ingen, die al monkelend de zaak weer eens uit de doeken deed. Hij had mijn boek over Dordrecht duidelijk niet gelezen en herhaalde de al in 2018 in het Bergse de ronde doende misvattingen. Ik ben een “stadshistoricus” (NOT!) die juichend bekend maakt dat het anders zat. Makkelijke sensatiejournalistiek die tegen fakenieuws aanschurkt. Ik vraag me af of Dordrecht de argumenten ook alweer vergeten is, want ik vang de laatste tijd nogal eens twijfels op. Soms vraag ik me in gemoede af waarom ik het allemaal heb gedaan en wat voor nut het eigenlijk heeft gehad.